Amsterdam
Op een moeras kun je bouwen en wonen. En zelfs heel goed. Wat voor buitenlanders een openbaring blijft, is voor Nederlanders heel gewoon.
En zelfs aan het feit dat Venetië tegenwoordig steeds vaker het Amsterdam van het zuiden wordt genoemd, is men hier al gewend.
Meer dan 700 jaar geleden werd daar waar de rivier de Amstel in de Zuiderzee uitmondde een beschermende dam gebouwd. Eromheen ontstond een nederzetting die later Amsterdam werd genoemd. Het tekort aan grond en de hoge grondprijzen leidden tot smalle, diepe huizen.
Nu is de oude stad een verzameling van alle bouwstijlen die tot het einde van de 19e eeuw in Europa overheersten. Maar het zijn juist de gebouwen uit de 17e eeuw die het gezicht van Amsterdam bepalen.
In de 17e eeuw, die ook wel de “Gouden Eeuw” wordt genoemd, werd om de woonruimte te vergroten het meest grandioze stedenbouwkundige plan van die tijd ontwikkeld, met als basis een systeem van grachten in de vorm van concentrische halve cirkels.
In dezelfde periode van de Hollandse renaissance werden ook veel patriciërshuizen aan de grachten gebouwd, met houten balklagen en metselwerk, versierd met klassieke en traditionele ornamenten. Het belangrijkste materiaal was ongetwijfeld baksteen. Hoewel ze de Italiaanse meesters respecteerden, volgden de lokale architecten, onder wie de beroemde Philips Vingboons, toch hun eigen tradities en accepteerden ze bijvoorbeeld geen platte Italiaanse daken.
Later, aan het einde van de 17e eeuw, verschenen minder versierde gevels in de stijl van het Hollands classicisme. Geleidelijk verdween de vroegere veelheid aan decoratieve elementen van de gevels. De meeste burgerhuizen hebben niet alleen hun uiterlijk, maar ook hun interieurs uit die tijd behouden. Hun belangrijkste kenmerk werd functionaliteit, en de synthese van de nationale stijl en de barok bracht de “Hollandse barok” voort. Ook de tuinen vormen een belangrijke aanvulling op de Amsterdamse huizen. Net als de pakhuizen (Pakhuizen) zijn ze een belangrijk onderdeel van de stedelijke architectuur…
Rotterdam
Rotterdam is een openluchtmuseum van moderne architectuur. De grootste haven ter wereld werd in 1940 vrijwel volledig verwoest. Daarna werd Rotterdam een proeftuin voor allerlei architectonische experimenten.
In deze stad verscheen de eerste wolkenkrabber van Europa: het Witte Huis. Tegenwoordig is het de enige wolkenkrabberstad van Nederland. De hoogste daarvan is de Maastoren, 165 meter hoog.
Rotterdam is de enige stad in Nederland waar je ruimte voelt. Door de ligging aan de brede rivier de Maas konden hier allerlei architectonische projecten van grandioze omvang worden ontwikkeld. De eerste plaats daarbij neemt de Erasmusbrug (Erasmus Brug) in, in 1996 ontworpen door Ben van Berkel, die naar het eiland Kop van Zuid leidt, waarvan het masterplan werd ontwikkeld door de bekende Nederlandse architect Rem Koolhaas. In de jaren 90 werd deze architect beroemd met zijn ontwerp voor het tentoonstellingscentrum voor hedendaagse kunst, de Kunsthal. Zijn grootste, onlangs voltooide werk is het woon- en werkcomplex De Rotterdam, ook wel de “Verticale stad” genoemd, waarvan het glazen volume vanaf elk punt in het centrum van Rotterdam te zien is.
Van de nieuwste architectuurprojecten in Rotterdam moet vooral het zojuist voltooide project Markthal van architectenbureau MVRDV worden genoemd: een gigantische transparante boog die de functies van een woon- en werkcomplex combineert met die van een markt, waarvoor de boog als dak dient.
Vlak ernaast staan de beroemde Kubuswoningen (Kubuswoningen) van de Nederlandse architect Piet Blom, die ons onderdompelen in de sfeer van het postmodernisme van de jaren 80.
Onder de nieuwste projecten zijn ook het complex van het centraal station Rotterdam Centraal van architectenbureau Benthem Crouwel en het wooncomplex Calipso van het bekende Amerikaanse bureau Alsop Architects, gelegen op de as van Rotterdam Centraal, zeer opmerkelijk…
Den Haag
Dit is de enige niet-Hollandse stad van Nederland. Brede boulevards met daarlangs huizen in de stijl van het Europese classicisme. Parken met villa's die in elke Europese hoofdstad zouden kunnen staan. Maar in het historische centrum van Den Haag zijn ook veel voorbeelden van gebouwen uit de periode van de Hollandse renaissance, waaronder het complex van parlementsgebouwen het Binnenhof, het museum Mauritshuis en het koninklijk paleis Paleis Noordeinde. In de stad staan veel diplomatieke villa's en gebouwen van talloze internationale organisaties.
De monumenten van moderne architectuur liggen rond het Centraal Station Den Haag Centraal. Dat is in de eerste plaats het stadhuis (Stadshuis) van de bekende Amerikaanse architect Richard Meier, met het voor hem kenmerkende volume dat sneeuwwitte, op verschillende manieren vormgegeven vlakken en glas combineert.
Direct tegenover het Centraal Station staan complexen die in de periode 1990-2000 in de stijl van het modernisme en postmodernisme zijn gebouwd. Daaronder het kantorencomplex Ministerie van VROM (architect J.Hoogstad) en het enorme woon- en werkcomplex De Resident, praktisch een «stad in de stad», gebouwd in postmodernistische stijl, uitsluitend van de voor deze stijl kenmerkende baksteen. Het complex combineert laagbouwwoonzones met binnenplaatsjes en openbare volumes: torens die boven heel Den Haag uittorenen. Het centraal station van Den Haag werd ontworpen door hetzelfde architectenbureau, Benthem Crouwel, dat ook het centraal station in Rotterdam ontwierp.
Begin jaren 90 werd een project ontwikkeld voor het Theaterplein Spuiplein vlak bij het Centraal Station. Het project omvat de volumes van de concertzaal Dr. Anton Philipszaal (architect Peter Vermeulen) en de theaters Lucent Dans Theater (architect Rem Koolhaas) en Theater aan het Spui (architect Herman Hertzberger), gebouwd in modernistische stijl.
Leiden
Leiden is een prachtig voorbeeld van een volkomen traditioneel Hollands stadje. Een stadje met architectuur uit de middeleeuwen en de Hollandse renaissance die volledig onaangetast is door de tijd, omdat de nieuwe wijken rond het oude centrum zijn gegroeid zonder in de eeuwenoude structuur van de stad in te grijpen. Maar het is jong van geest en democratisch van sfeer, want het is een universiteitsstad en er wonen nog altijd veel studenten.
In Leiden zijn veel «woonhofjes», de zogenaamde Hofjes, die in de middeleeuwen voor de armere lagen van de bevolking werden gebouwd. Het zijn huizen van één of twee verdiepingen, zeer bescheiden in hun versiering, die langs de rand rond een gemeenschappelijke tuin staan en dateren uit de periode van eind 16e tot de 17e eeuw.
Leiden is een stadje vol grachten. Bijzonder aan deze stad zijn ook de bruggen waarop al sinds de middeleeuwen tot op de dag van vandaag markten worden gehouden. Een van die bruggen is de Korenbrug (Koornbrug), oorspronkelijk gebouwd in de 17e eeuw en later, in de 19e eeuw, uitgebreid, waarbij hij een volkomen klassiek uiterlijk met Dorische kapitelen kreeg.
Het meest sprekende voorbeeld van de Hollandse renaissance is het stadhuis (Raadhuis), gebouwd aan het begin van de 17e eeuw, en ook het universiteitsgebouw (Academiegebouw) aan de gracht Rapenburg, uit dezelfde periode.
In de stad zijn veel kerken in gotische stijl bewaard gebleven, maar volkomen bijzonder en anders is de protestantse Marekerk, gebouwd in het midden van de 17e eeuw in de geest van het Hollands classicisme. Hij torent boven de stad uit en verschilt in uiterlijk sterk van de gotische kerken. Bijzonder aan deze kerk is de koepel, die op een achthoekige tamboer staat, gesteund door massieve steunberen, en die speciaal voor de protestantse eredienst werd ontworpen.
